Het verboden H-woord

Als je kijkt naar systeemkenmerken op verschillende schaalniveaus, blijkt vaak dat de optelsom van de gedragingen op het laagste organisatieniveau leidt tot ander gedrag op het hogere organisatieniveau. Zulk gedrag laat zich vaak moeilijk verklaren vanuit intuitie en kennis van het gedrag van individuen of lagere organisatieniveaus. Denk maar aan termietenheuvels of het gedrag van een school vissen. Individueel zijn ze zich niet eens bewust van hetgeen ze gezamenlijk doen. Zulke nieuw aan het daglicht tredende eigenschappen noemen we emergent properties. Anders gezegd: het totale gedrag bestaat uit meer dan de som der delen.

Het woord “holistisch” resulteert bij veel mensen bij het horen ervan in een afkerende reactie. Dat is vast “iets zweverigs”. En eerlijk gezegd is dat ook nog steeds bij mijzelf de eerste reactie. Mij is echter óók duidelijk dat de meeste problemen juist ontstaan uit eendimensionaal denken. De financiële crisis is daarvan een mooi voorbeeld: mensen en bedrijven hebben allen individueel hele slimme keuzes gemaakt. Tegelijkertijd voelden veel mensen ook wel intuïtief dat er iets niet klopte en dat het wel eens mis zou kunnen gaan.  Dit zelfde geldt wat mij betreft voor de (aankomende) mondiale  water-, voedsel-, olie-, grondstoffen- virus- en milieucrisis.

De oorzaken en de oplossingen hiervan zijn niet in simpele one-liners te benoemen. De oorzaken en oplossingen liggen op verschillende schaalniveau’s, die elkaar wel degelijk beïnvloeden. Regelgeving op internationaal en nationaal niveau hebben wellicht enige, maar zeker geen absolute invloed op lager (bedrijfs / individueel) niveau. Andersom, kun je wel als individu naar jouw idee goed bezig zijn, maar als andere (sub)systemen op gelijk of hoger niveau niet meewerken of zelfs tegenwerken, is jouw individuele invloed nihil.

Intuïtief denk ik dat het met de mensheid wel goed komt, maar modelmatig zie ik dat nog niet altijd 1 2 3. “Het volk” en de politiek uit zich nog veelal in snelle oplossingen. Snelle oplossingen zijn vaak niet goed doordacht op verschillende aggregatieniveau’s. Gelukkig kom ik steeds vaker berichten tegen die op verschillende niveau’s tegelijkertijd kloppen. Een voorbeeld is het bericht uit de volkskrant: “Derde industriele revolutie in de maak”. ING beleggingsanalisten houden in hun rapport een pleidooi voor de zgn. MCC’s, de multi-committed companies. In dit artikel en het rapport zijn de problemen op globaal niveau beschreven en is de oplossing weliswaar opportunistisch, maar wel passend in de holistisch beschreven systeemproblematiek.

Wellicht is de reden dat holistische oplossingen het niet altijd halen: We hebben intuïtief zo veel geloof, hoop en vertrouwen in de toekomst en onszelf, dat we ons die aantrekkelijke (één dimensionale) oplossing denken te kunnen permitteren. Of is het juist zo dat we zo weinig vertrouwen hebben in elkaar en zo weinig holistisch inlevingsvermogen, dat we daarom maar die aantrekkelijke korte-termijn oplossing kiezen?

Wetenschappers als Einstein, Bohr en Heisenberg hebben hier lang geleden al veel nuttigs over opgemerkt. Ook zij worstelden in hun werk met het verenigen van de werelden van intuïtie en ratio. Deze bedrijvers van abstracte en moeilijk te bevatten wetenschap  gebruikten daarbij ook het H-woord. Zweverig? Nou nee. Zoekend? Zeker. Einstein formuleerde het ooit als volgt: “the intuitive mind is a sacred gift and the rational mind is a faithful servant.”

Wellicht zien we gewoon een dimensie te weinig, hetgeen erg leuk is weergegeven in onderstaande animatie.

Holistisch denken is wellicht gewoon je systeemgrens iets verder opschuiven… De ene schuift de grens op binnen de drie bekende dimensies, een ander vindt dat we er ook meer dimensies bij moeten betrekken. Ik houd het zelf bij de 4e  dimensie tijd, maar het staat je vrij om zelf een andere te kiezen…

Reageer hier op dit artikel!

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.