How to lie with statistics

Al enige tijd heb ik een abonnement op de columns van Paul de Blot, hoogleraar Business Spiritualiteit. Paul is een inspirerende man met een bijzondere achtergrond. In onderstaande column wijst hij ons er op hoe statistieken (en dus ook systeembeschrijvingen) niet de hele waarheid in pacht hebben en zelfs in een uiterst geval kunnen resulteren voor dehumanisering van een probleem.

Dit zelfde geldt voor modellen en systemen. Ze geven maar een deel van de werkelijkheid weer en zonder menselijke interpretaties, kennis en ervaring blijft het behelpen. Mensen hebben kennis van oneindig veel meer relaties tussen elementen dan weergegeven kunnen worden in modellen, statistieken en systemen. Toch zijn die modellen, systemen en statistieken zijn wel nodig om samenvattingen te geven, kennis over te dragen en door het uitschrijven ook om zelf begrip van een systeem te krijgen. Wees je minimaal bewust van die beperking!

Lees hieronder zijn column van december 2011 en lees de rest van zijn columns hier.

 

Door Paul de Blot 1 December 2011

Ik snap niet dat de beleidsmakers niet gek worden van al die cijfers die ze moeten verwerken om tot goede beslissingen te komen. Op alle mogelijke gebieden wordt er naar cijfers gevraagd. Voor elk beleid, of het nu gaat om het onderwijs, de zorg, de immigratie, de inburgering of welk beleid dan ook, het lijkt er op dat men eerst cijfers wil zien om verantwoord te werken. Ik kan niet ontkennen dat statistieken van groot belang zijn als achtergrondinformatie om tot bruikbaar en toepasbaar beleid te komen, maar het blijft een onbetrouwbaar gegeven. De computer kan het beleid nooit helemaal overnemen, want het is nooit meer dan een belangrijk middel.

Gelijksoortige feiten van statistiek zijn zelden gelijk en vaak niet met elkaar te vergelijken. Objectiviteit, betrouwbaarheid en validiteit ten spijt. Als in het immigratiebeleid, in de zorg of in het onderwijs van cijfers gebruik wordt gemaakt betekent het wel dat elke immigrant, elke zieke en elke leerling uniek is. Bij statistieken gaat het om de kwantiteit van gelijkwaardige feiten en dat is van grote waarde voor het technisch denken. Maar het kwalitatieve denken komt niet tot zijn recht door cijfermatige feiten. Bij de kwantiteit gaat het om “tellen” van wat er gemeten wordt en bij kwaliteit gaat het om “het begrijpen van wat gemeten wordt. Bij beleid gaat het veelal om unieke gevallen, om mensen. In sociaal beleid gaat het altijd om menselijkheid, om relaties, om gevoelens, die niet in cijfermatige statistieken te vangen zijn.

Ik herinner me nog dat ik jaren geleden een interessant boekje in handen kreeg: ‘how to lie with statistics’. De auteur ben ik vergeten. Maar ik heb wel begrepen dat statistieken zonder inzicht in de achtergrond onbetrouwbaar zijn. Twee wetenschappers hebben getoond hoe bedrog met statistieken mogelijk is. De kwaliteit, de menselijkheid, de relatie, de zingeving blijven eraan onttrokken. Als ik bij de dokter kom met een ongeneselijke kanker en te horen krijg dat er maar 10% kans is om te genezen is dat een belangrijke rationele conclusie, maar voor mij is het niet belangrijk. Voor mij blijft de diepgaande ervaring of ik dood ga of blijf leven. Dat is voor mij relevant. Dan zeggen percentages niet veel meer.

Een statistiek denkt over mensen als zakelijke objecten en niet met de mensen met een eigen vrijheid. Een interessant voorbeeld voor het rationele beleid is de inburgeringscursus met een teleurstellend resultaat. Zelfs een erkend schrijver van Nederlandse boeken zakte ervoor. Veel belangrijker bij de inburgeringscursus is het intermenselijke contact. Het immigratiebeleid denkt in statistieken over de mensen en gaat niet in op contacten met mensen uit een andere cultuur.

Vreemdelingen kunnen gemakkelijk inburgeren als ze goede relaties hebben met bijvoorbeeld de plaatselijke bewoners die hen wegwijs maken over het maatschappelijke leven. Buitenlandse kinderen leren op school in korte tijd de Nederlandse taal en omgangsvormen van de andere kinderen. Die burgeren via de omgang met anderen vanzelf in. Ze behoeven geen aparte inburgeringscursus. Daar wordt niet veel aan gedaan en het loopt vanzelf.

Relatiedeskundigheid in het beleid is van het grootste belang maar die is helaas in statistieken vervaagd en men vergeet dat die vaak liegen.

Hartelijke groet,

Paul de Blot

Hoogleraar Business Spiritualiteit

Nyenrode Business Universiteit

Reageer hier op dit artikel!