Complexiteit voorkomen

In de NRC- Next stond op vrijdag 27 april een interessant artikel over de Zwitserse schrijver Rolf Dobelli. Hij verzamelt en bestudeert denkfouten.  We maken allemaal steeds dezelfde vergissingen vertelt hij.

Het artikel eindigt als volgt:

Maken we steeds meer denkfouten?

„Ik denk het wel. De samenleving wordt steeds ingewikkelder en daar is ons brein gewoon niet voor gemaakt. Kijk, in de jaren zestig waren de financiële markten nog redelijk overzichtelijk. Maar nu kun je die markten niet eens meer modelleren, laat staan gewoon begrijpen. Dat is levengevaarlijk. Sommige denkfouten worden wel beter vermeden. De denkfout dat de leider altijd wel zal weten wat goed is, heeft tot gruwelijke vliegtuigongelukken geleid omdat niemand in de cockpit de gezagvoerder tegen durfde spreken. De laatste jaren wordt het vliegpersoneel getraind dat wel te doen en de gezagvoerder is ook verplicht zijn mensen expliciet uit te nodigen om kritiek te geven. En dat werkt.”

En wat is dus het algemene advies?

„Als je rampen wilt voorkomen, vermijd dan complexiteiten. Hoe eenvoudiger hoe beter. Probeer zaken zoveel mogelijk op zichzelf te laten staan en niet te verbinden met andere dingen. Al die verbindingen, daaraan hebben we nu de eurocrisis te danken. Ik ben tegen grote eenheden waar de beslissingen over de mensen heen worden genomen en voor kleine eenheden met mensen die zelf beslissingen nemen. Alles wat groot is, is kwetsbaar. Stel je hebt een hondje als huisdier, en er komt een economische crisis of de waterleiding valt uit. Dan houd je het hondje nog wel in leven. Maar heb je een olifant in huis? Dan moet je echt geen waterprobleem hebben. Of economische problemen. Oppervlakkig gezien lijkt het allemaal zo efficiënt, om alles groter te maken. Maar als het dan misgaat, dan gaat het ook echt mis. Er is geen overtolligheid meer, geen opvangmogelijkheid. Dat is stom. Zonder buffers ben je enorm kwetsbaar.”

Klik op afbeelding om te vergroten

Op dezelfde dag stond in de Cobouw een bericht, dat qua strekking op hetzelfde neerkomt. Een korte quote:
Het werken met een Bouw Informatie Model (BIM) kan tot faalkosten leiden. Modellen zijn te gedetailleerd, clashes worden te vroeg opgelost en synchroon werken aan het model kan onwenselijk zijn. Dat stelt Léon van Berlo, BIM-innovatieadviseur bij TNO Delft. Hij presenteert de bevindingen over faalkosten door ongelijke ‘levels of development’ (lod) op het Europese congres over product- en procesmodellering (ECPPM).
In beginsel verhoogt het werken met een Bouw Informatie Model de efficiëntie en verlaagt het de kans op faalkosten. Maar volgens de onderzoeker is het een mythe dat alle informatie in één model zit, zoals in de auto- en vliegtuigindustrie. Bij het samenvoegen van de verschillende modellen gaat het vaak mis.

 

Er is uiteraard geen eenduidige definitie van het begrip ‘complexiteit’. Ieder vakgebied benadert het net iets anders. Complexiteit is in ieder geval een eigenschap van een systeem.  De mate van complexiteit van een systeem heeft onder meer te maken met het aantal elementen binnen een systeem, het aantal relaties tussen elementen, de aard van de relaties, de hoeveelheid informatie over de relaties, etc. Diverse instanties doen onderzoek nar complexiteit. Melanie Mitchell van de Portland State University heeft haar cursus uit 2009 online gezet met links naar goede achtergrondinfo, filmpjes en slides. De lezing van  Brie Ann Linkenhoker is ook interessant en toont hoe organisaties beslissingen maken in een complexe omgeving.


Als Systems Engineer kom ik in de vele projecten ook nog de spagaat tegen tussen “op hoofdlijnen blijven” en alles in detail uitwerken. S.E. biedt ook een mooie denkwijze om met complexiteit om te gaan: door van globale doelen langzaam naar de beschrijving van gedetailleerde eisen af te dalen en ook per laag alles te verifiëren voorkom je fouten. Maar we moeten niet vergeten dat als we een systeem ontwerpen, de globale lijn / de globale constructie wel moet blijven kloppen. Ook moeten we niet alles aan elkaar willen knopen. We moeten proberen om afzonderlijke systemen ook afzonderlijk houden, en dat is soms best lastig.

Al het bovenstaande doet mij denken aan een jongen die ooit bij ons studentenhuis kwam hospiteren toen we een kamer beschikbaar hadden. Hij studeerde niet omdat hij dat niet nodig vond; hij wilde striptekenaar worden. Hij vertelde dat hij de belasting, banken en zijn eigen administratie zó ingewikkeld vond dat hij  “een gruwelijk systeem wilde uitvinden” waarin alle administratieve gegevens zou staan en je “door een paar klikken met je muis je belastingaangifte kon doen”. De belastingdienst heeft ondertussen zijn wens gerealiseerd, maar hij mocht niet bij ons komen wonen. We hebben het nog wel jaren later over hem gehad. Iedere keer als iets enigszins ingewikkeld was, moesten we lachen en zeiden we tegen elkaar dat daarvoor maar eens een “gruwelijke systeem” uitgevonden moest worden. Blijkbaar hadden we door dat je complexe systemen niet tot in detail moet willen modelleren.

One thought on “Complexiteit voorkomen

Reageer hier op dit artikel!