Scenario-analyses, nuttig maar let op!

Shell heeft op 28 februari 2013 twee scenario’s gepubliceerd waarin richtingen worden beschreven voor de ontwikkelingen in de 21e eeuw op gebied van het wereldwijde energiesysteem.

“Deze scenario’s laten zien hoe de keuzes die overheden, bedrijven en burgers in de komende jaren gaan maken een doorslaggevende invloed hebben op de ontwikkeling van de toekomst,” zei Shell topman Peter Voser. De namen die Shell gegeven heeft aan twee scenario’s zijn  1) Oceans/Oceanen en 2) Mountains / Bergen. Download het volledige rapport van de New Lens-scenario’s op www.shell.com/scenarios.

Hieronder allereerst een beschrijving van de twee scenario’s, aansluitend heb ik mijn persoonlijk commentaar gegeven op het rapport.

Oceans

shell-Oceans-co2-emissionsIn Oceanen gaat Shell uit van een welvarende maar veranderlijke wereld waarin niet overheden maar marktkrachten de vraag naar energie bepalen. Olie en steenkool blijven in dit scenario onderdeel uit van de energievoorziening, maar tegen 2060 wordt de zon de belangrijkste energiebron.

Shell schrijft: ‘Het Oceans-scenario voorziet in een meer welvarende, dynamische wereld met een energiecultuur die grotendeels wordt gevormd door marktmechanismen en de maatschappij, waarbij overheidsbeleid een minder belangrijke rol speelt. Door publieke weerstand en een langzame toepassing van zowel beleid als technologie wordt de ontwikkeling van kernenergie beperkt en de groei van aardgas buiten Noord-Amerika aan banden gelegd. Kolen worden in ieder geval tot het midden van de eeuw nog steeds breed toegepast in energieopwekking.
Zonder stevige ondersteuning van beleidsmakers vindt de afvang en opslag van kooldioxide slechts langzaam navolging. Tegen het midden van de eeuw wordt slechts 10% van de uitstoot afgevangen, wat oploopt tot ongeveer 25% in 2075. Deze langzame implementatie is de belangrijke reden dat elektriciteitsopwekking in het Oceans-scenario zo’n 30 jaar later CO2-neutraal wordt dan in het Mountains-scenario.
Door de hogere energieprijzen wordt de ontwikkeling van moeilijk bereikbare oliebronnen aangejaagd, net als de toegenomen productie van biobrandstoffen. De vraag naar olie blijft stijgen in de jaren 20 en 30 tot na 2040 de piek wordt bereikt. Vloeibare brandstoffen nemen nog steeds ongeveer 70% van het personenvervoer over de weg voor hun rekening tegen het midden van de eeuw.
Door de hoge prijzen worden tevens energiebesparingen en de ontwikkeling van zonne-energie aangejaagd. Tegen 2070 zullen zonnepanelen de grootste primaire energiebron ter wereld zijn. Windenergie zal met een langzamer tempo groeien, vanwege de publieke tegenstand tegen grootschalige installaties van windturbines. Door de toegenomen vraag naar kolen en olie en een beperkte ondersteuning voor de afvang en opslag van kooldioxide en minder ontwikkeling van aardgas buiten Noord-Amerika wordt in totaal ongeveer 25% meer broeikasgassen uitgestoten dan in het Mountains-scenario.’

 

Mountains

Shell-Mountains-CO2-emissions-800x365Bergen gaat uit van een krachtige rol voor overheden die verreikende politieke beslissingen nemen. Die leiden er toe dat gas al in 2030 de belangrijkste energiebron wordt. In deze periode is de economische groei laag. Moeilijk te winnen gas, zoals schaliegas, speelt hier een grote rol. (tussen de regels door: als basis van dat laatste beetje economische groei) Ook waterstof als brandstof maakt in dit scenario een grote opmars, maar pas tegen het einde van deze eeuw.

Shell schrijft: ‘Het Mountains-scenario voorspelt een meer gematigde ontwikkeling van de wereldeconomie waarbij de politiek een belangrijke rol speelt in het vormen van het wereldwijde energiesysteem en de richting voor milieubeleid. Een schonere verbranding van aardgas zal de ruggengraat van het wereldwijde energiesysteem vormen die in veel gebieden kolen zal vervangen als brandstof voor energieopwekking en breder zal worden toegepast in de transport.
Door een wezenlijke verschuiving in de transportsector zal de wereldwijde vraag naar olie een piek bereiken tegen 2035. Tegen het einde van de eeuw zouden auto’s en vrachtauto’s die op elektriciteit en waterstof rijden, het straatbeeld kunnen bepalen. Technologie voor het afvangen van uitstoot van kooldioxide uit elektriciteitscentrales, raffinaderijen en andere industriële installaties wordt breed toegepast, waardoor de uitstoot van CO2 uit de energiesector kan worden beperkt tot nulniveau tegen 2060. Een andere factor is de groei van kernenergie voor de wereldwijde elektriciteitsopwekking. Deze zal met ongeveer 25% toenemen tegen 2060.
Door deze veranderingen in het energiesysteem zal de uitstoot van broeikasgassen na 2030 beginnen af te nemen. De uitstoot blijft echter op een koers die verder gaat dan de doelstelling om de stijging van de wereldtemperatuur te beperken tot 2 graden Celsius.’

 Shell-global-co2-emissions

Persoonlijk commentaar

Bij het lezen van de twee scenario’s zie ik een paar opvallende zaken:

  • Er is maar één as en dus slechts twee scenario’s beschreven.
  • De scenario’s verschillen maar weinig van elkaar.
  • De scenario’s lijken de lezer te willen overtuigen dat schaliegas en CO2 opslag uitstekende middelen zijn om tot een duurzame wereld te komen.

1) Eén as; twee scenario’s

Allereerst zijn er slechts twee scenario’s beschreven. Er zijn verschillende methoden om tot scenario’s te komen. De eerste manier  is het modelleren van een werkelijkheid (oftewel het relateren van elementen/gebeurtenissen aan elkaar) en aansluitend het invullen van allerlei aannames (de getallen of de sterkte van de relaties.)  Concreet betekent het dat je jouw beeld van de werkelijkheid modelleert en vervolgens allerlei waarschijnlijke als-dan relaties invult. Het is een lineaire wijze van scenario-analyse.

Een andere wijze is het analyseren van verschillende assen die van invloed zijn op het onderwerp van analyse. Die assen kunnen bijvoorbeeld zijn: individualisme/collectivisme ; links/rechts ; rijk/arm ; manlijk/vrouwelijk ; stedelijk/platteland ; vraag/aanbod ; fragmentarisch/coherentie ; intern gericht/extern gericht ; et cetera. In deze wijze van scenario-analyse, vul je allerlei gebeurtenissen in op de assen. Het leuke is dat je niet alleen waarschijnlijke gebeurtenissen in kunt vullen, maar ook onwaarschijnlijke gebeurtenissen, zodat je onder meer kunt toetsen hoe robuust het model is alsmede om een scenario beeldend te maken. Tot slot kun je de modellen gaan beschrijven in een verhaal.

Shell lijkt ervoor te hebben gekozen om maar één as te kiezen en dat is: veel of weinig overheidsingrijpen. Gevolg van het kiezen voor één as is dat er maar twee scenario’s zijn beschreven. Ik herken echter in de scenariobeschrijving niet wat ik in werkelijkheid wel waarneem: zelfstandige acties door individuen / burgers. Het lijkt erop in de scenario’s dat dit alleen gebeurt indien burgers die macht aan de politiek geven. Ik zie echter ook een grote ondergrondse beweging ontstaan van burgers die acties ondernemen onafhankelijk van overheden of bedrijven.

2) Weinig verschil tussen de scenario’s

De scenario’s van Shell bevatten uiteraard vele aannamen. En juist die aannamen bepalen de uitkomsten van de scenario’s. Nu is het zo dat als je veel experts interviewt, dat je dan ook tot heel waarschijnlijke aannames komt. Allereerst heeft Shell gekozen om slechts één as te beschrijven: “veel overheidsingrijpen /weinig overheidsingrijpen”. Maar opvallend is wel dat desondanks er geen doom- of glory- verhalen zijn beschreven. In beide scenario’s wordt er toch een redelijk gelijke uitkomst beschreven: eerst gaat het slecht, maar uiteindelijk komt alles wel goed. In het ene scenario wat later dan het andere, maar dat is het wel in grote lijnen.

Ik mis doom-verhalen met grote oorlogen, wereldwijde honger, plotselinge extreme economische stilstand, extreme vervuilingen, et cetera. Maar ik mis ook een extreem rooskleurig verhaal waarin bijvoorbeeld er een grote zonne-energie productie in korte tijd wordt ontwikkeld,  iedereen samenwerkt, enorme technologie-sprongen worden gemaakt, iedereen elektrisch rijdt, alleen nog zero-emission huizen worden gebouwd, vliegtuigen worden afgeschaft en iedereen zich in groene wijden met bloemetjes wentelt.

Ik mis die verhalen niet omdat die ook realistisch zouden zijn, maar ik mis eigenlijk een out-of-the-box denken. Ik lees eigenlijk dat de scenario’s geschreven zijn door experts van één bedrijf en mis dus een externe blik met een reactie daarop. Dat er ook héle andere scenario’s zijn, bewijst het uitstekende onderzoek van REN21. In dit rapport is onder meer te lezen hoe verschillend experts denken over een realistische toekomst met duurzame energie-productie. In dit rapport is onder meer het volgende schema opgenomen.

Compare-renewable-energy-share-projections-800x347

3) Eigenbelang en sturing

Scenario-analyses kunnen niet alleen tot doel hebben om toekomstige ontwikkelingen te voorspellen, maar je kunt ze ook inzetten om als sturingsmiddel in  te zetten, of nog sterker; om het als self-fulfilling profecy te laten werken.  Ik heb het gevoel dat er een ‘realistisch ramp-scenario’ is geschreven en dat er vervolgens ‘de oplossing’ wordt gepresenteerd, die wel erg mooi in het straatje van Shell past. Nu ben ik geen expert op gebied van energie-technologie, maar het is wel opvallend dat schalie-gas als oplossing wordt gepresenteerd voor het CO2-probleem. Terwijl er maar weinig tot geen risico’s worden beschreven die met de schaliegas productie samenhangen.

Mountains is het favoriete scenario van Shell waarbij het gebruik van gas wordt gepromoot. Shell kiest voor gas in plaats van kolen, maar ook in plaats van wind en zon. Het CO2 alarm van ‘Oceans’ lijkt vooral als functie te hebben om schaliegas-exploitatie te promoten. ‘Toevallig’ is gas ook precies datgene waar de Nederlandse regeringen al tijden actief op inzetten. Niet alleen het gas dat momenteel in Noord-Nederland word gewonnen, maar Nederland dient ook de gas-rotonde van Europa te worden. Den Haag is dus al klaar voor dit scenario en krijgt bevestigd dat het op de goede weg is: nu de rest van Nederland nog. Dat is althans het beeld dat dit rapport oproept bij mij door te kiezen voor slechts één as.

 

Conclusie

Ik ben groot voorstander van scenario-analyses. Ze kunnen in beknopte weergave grote vergezichten weergeven en aansporen tot creatief denken en goede oplossingen stimuleren. Zoals bij alle modellen en systemen, moet zowel de maker als de lezer echter waakzaam zijn niet met oogkleppen op te lopen en kritisch zijn op het model.

 

 

Reageer hier op dit artikel!

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.